Geld, geld, geld…

COLUMN: Het is een van de weinig keren dat we vanaf de kansel in de Tweede Kamer zo’n heldere boodschap – waarheid – te horen krijgen. Helaas is de man die de toespraak hield een acteur. Niet alleen acteur maar zelfs een nar. Een komiek echter, spreekt vaker duidelijker taal – a.k.a. waarheden – dan menig politicus. Dat is het lot van onze samenleving.

Dus, democratie is een systeem waarbij iemand die ons mag besturen in onwaarheden moet spreken en iemand die in waarheden spreekt ons niet mag besturen.

Studium Generale heeft de afgelopen jaren vaak sprekers gehad op het gebied van geld. Duidelijk is dat dit systeem inmiddels op de rand van de afgrond staat, hoewel daar door verantwoordelijken niet in die termen over wordt gesproken.

Iemand die meer politicus moest zijn tijdens zijn carrière dan feitelijk bankier was Nout Wellink, voormalig baas van de Nederlandse Bank. In een recent interview noemt hij – voor hem zeer ondiplomatiek – Mario Draghi een kamikazepiloot in reactie op het nog verder verruimen van de geldhoeveelheid – uit het niets – van de ECB, tot maar liefst 80 miljard per maand gebakken-lucht-geld.

Wellink: ‘De ECB is een kamikazepiloot’

Als Wellink dit al zegt dan is de realiteit nog veel erger. Ik kan niet meer benadrukken dan dat studenten moeten snappen wat geld is, hoe het geld wordt gecreëerd, en waar al die centjes heen gaan. Als je dit niet begrijpt, dan kun je nooit een goed begrip van de wereld hebben, hoe mooi je technische talent ook floreert. Money makes the world go round… alleen iets meer voor de een dan voor de ander.

Overigens als je denkt dat het toezicht (AFM: Autoriteit Financiële Markten) op de financiële wereld in Nederland goed geregeld is, dan kom je meer dan ernstig bedrogen uit…:

Meer dan helft van de mensen bij de AFM komt (en gaat) zelf uit (en naar) de financiële wereld.

ceterum censeo

Overigens ben ik van mening dat het logisch en abstract denkvermogen van ingenieurs vaker zou moeten doorklinken in het publieke debat. Ongeacht welk debat. Ingenieurs zijn in hoge mate verantwoordelijk voor alle gebruikte en misbruikte techniek in de wereld. Zij zouden zich veel nadrukkelijker moeten bemoeien met hoe en waar en door wie hun technologieën gebruikt worden. Een stevig basis in moreel en ethisch besef is hiervoor noodzakelijk, naast een goede kennis van de historie en de actualiteit van alle menselijke geloofssystemen: zoals daar zijn o.a. wetenschap, techniek, economie, filosofie, religie en politiek. Voorwaar geen sinecure, maar voor een werkelijk vreedzame ontwikkeling van onze soort van het allergrootste belang. Met respect voor elkaars standpunten in een taboe- en waardevrij debat, waar men openstaat voor de inzichten van de ander. Om zo in gezamenlijkheid, in het besef dat de menselijk soort een werkelijk oneindige creatieve potentie heeft, alle ontstane problemen op te lossen .

dr.ir. Coen Vermeeren, 17 maart 2016

Boeven, bedrijven, banken en de belastingdienst

COLUMN: Het is makkelijk, veilig en handig – digitaal geld, contactloos betalen, ‘pinnen mag’… Het ene na het ander bericht over hoe het pin-betalingsrecord nu weer is gebroken. En dat alles om maar te promoten hoe ouderwets, duur, smerig en gevaarlijk contant geld is. Ook met al die boeven op straat…  Maar wat dan met de digitale boeven?

Inmiddels is in veel landen de beweging om contant geld helemaal af te schaffen ingezet. Vooral, zo zegt de overheid, omdat contant geld de criminaliteit en het terrorisme zouden stimuleren.

Toch zijn er een paar nadelen te noemen van digitaal geld: als de stroom uitvalt heb je er niets aan – iemand kan precies zien wat je wanneer hebt gekocht – boeven lopen ook in de virtuele wereld rond dus je geld is ook daar niet veilig.

Welke virtuele dieven bestaan er eigenlijk allemaal? Inderdaad gewone dieven die hun werkterrein digitaal hebben gemaakt, maar ook boeven bij bedrijven, de bank en de belastingdienst.

Over de belastingdienst gesproken. Uiteraard vinden we het normaal en verstandig om geld centraal uit te geven voor het algemene belang. Daarom leggen we allemaal wat in. Maar heb je enig idee hoeveel dat eigenlijk is? Even los van of je het eens bent met hoe het besteed wordt. Aan clusterbommen op Syrische vluchtelingen bijvoorbeeld…

Over de banken weten we inmiddels voldoende: Joris Luijendijk over de banken.  Niet dat men daar de zaak op orde heeft of dat de regels daadwerkelijk zijn aangepast. Met de bonussen voor de bankiers is het nooit veel slechter gegaan de afgelopen jaren…

Topman krijgt bonus van 741 miljoen

Uiteraard wel krokodillentranen dat de multimiljardairs van de wereld een slecht jaartje hebben gehad…

Rijksten worden armer

En dan hebben we het nog niets eens over de pensioenfondsen. Ook allemaal digitaal geld waar je niet aan mag zitten tot je pensionering. Echter wie bepaalt wanneer jij met pensioen mag? Inderdaad, de staat. Wat als zij zeggen dat jij tot je 75ste moet werken voordat je aan de digitale centjes mag zitten die je vanaf je 20ste hebt gespaard – verplicht!

Gouvernment wants you to work until you’re 75 or older

Gemiddeld worden we 80 dus dan heb jij nog een schamele 5 jaar om dat op te maken. Als het digitale geld er dan überhaupt nog is. Bovendien zijn de jaren tussen 75 en 80 niet de gezondste in een mensenleven dus het grootste gedeelte gaat dan dus naar de ‘zorg’. Big Pharma bedrijven dus… Hmmm ben net het boek van Peter Gøtzsche aan het lezen… je wordt er niet blij van. Zullen we het hier daar maar bij laten, anders zijn we nog wel even bezig?

Big Pharma is niet te vertrouwen

Wist je trouwens dat de overheid in de jaren 90 al van zijn dievenkunsten heeft laten zien bij het stelen van het ABP pensioengeld van de ambtenaren? Dat geld is nooit teruggekomen. Pure diefstal want gestolen van huidige premiebetalers die nu een hoger bedrag moeten inleggen omdat er 20 jaar geleden uit de pot is gejat door de hebberige grijpgrage handjes van de overheid om zogenaamd tijdelijk de landsbegroting op orde te brengen.

Regering plunderde pensioenfonds

‘Dekkingsgraad ABP nu nog slechter’

Dat is de facto hetzelfde als wat in Cyprus is gebeurd toen de spaartegoeden van burgers van boven de 100.000 Euro werden afgeroomd – gestolen heet dat – om de bank te redden. Die bank moest gered worden omdat overheden jarenlang het suïcidale bankencasino faciliteerden. Gelegaliseerde diefstal. Enfin enzovoort.

Twee manieren hoe banken je geld kunnen stelen

Digitaal geld dus. Maar geld dat verdiend is op de werkvloer door arbeid. Werk, bloed, zweet, tranen van gewone mensen. Niet het verdienen van geld met geld door schuld en rente. Gebakken-luchtgeld.

Contant Geld is steeds gewilder – ondanks alle door de banken en overheden gestuurde beeldvorming. Mensen begrijpen uitstekend dat het aan het einde van de dag belangrijk is dat je te allen tijde een brood kunt kopen. Ook als de stroom is uitgevallen. En negatieve rente is precies dat – negatief! In een (gelekt?) plaatje van Morgan Stanley van het recente World Economic Forum zijn de trends duidelijk: rentes gaan omlaag tot zelfs negatief (Japan), de behoefte aan contant geld neemt toe en in Japan zijn nog nooit meer kluisjes verkocht aan particulieren dan ooit!

MS negative rates

Verkoop kluisjes in Japan breekt alle records

Contant geld is vrijheid. Vrijheid om te kopen wat je wil, zonder dat iemand over je schouder meekijkt of jou er over 15 jaar nog op kan aanspreken. Vrijheid om los te zijn van ‘systemen’ die over het algemeen zeer goed voor zichzelf zorgen maar niet of nauwelijks jouw belangen dienen. Vrijheid om onderling met elkaar echte waarde uit te ruilen – arbeid en goederen, zonder dat daar iemand anders iets van hoeft te vinden. Vrijheid om iedere dag opnieuw jouw eigen kleur blauw mooi te vinden terwijl iedereen zegt dat rood mooi gevonden moet worden.

Het afpakken van al jouw geld is dan niet meer dan 1 vinkje op het computerscherm van de ambtenaar – v ongeschikt! Geld weg.

ongeschikt

Wie wil weten wie er allemaal praten over de contant-geldloze maatschappij klikt hier:

The war on cash Quotes

Tot slot nog een leuk maar vooral briljant Southpark filmpje dan:

Donderdag 10 maart a.s. organiseert Studium Generale een lezing over contant geld:

Contant geld Verdwijnt! Nou EN?

ceterum censeo

Overigens ben ik van mening dat het logisch en abstract denkvermogen van ingenieurs vaker zou moeten doorklinken in het publieke debat. Ongeacht welk debat. Ingenieurs zijn in hoge mate verantwoordelijk voor alle gebruikte en misbruikte techniek in de wereld. Zij zouden zich veel nadrukkelijker moeten bemoeien met hoe en waar en door wie hun technologieën gebruikt worden. Een stevig basis in moreel en ethisch besef is hiervoor noodzakelijk, naast een goede kennis van de historie en de actualiteit van alle menselijke geloofssystemen: zoals daar zijn o.a. wetenschap, techniek, economie, filosofie, religie en politiek. Voorwaar geen sinecure, maar voor een werkelijk vreedzame ontwikkeling van onze soort van het allergrootste belang. Met respect voor elkaars standpunten in een taboe- en waardevrij debat, waar men openstaat voor de inzichten van de ander. Om zo in gezamenlijkheid, in het besef dat de menselijk soort een werkelijk oneindige creatieve potentie heeft, alle ontstane problemen op te lossen .

dr.ir. Coen Vermeeren, 4 maart 2016

 

 

Maart: Maand van de Vrouw

INTERNATIONALE VROUWENDAG 2016

Al ruim 100 jaar vinden, tijdens de Internationale Vrouwendag (8 maart), wereldwijd activiteiten plaats rondom de positie van de vrouw. Met thema’s als economische zelfstandigheid van vrouwen, empowerment, seksueel geweld, zorg en arbeid, discriminatie en racisme. Anno 2016 zijn deze thema’s actueler dan ooit. Hoe werkt dat in de praktijk?
Ontvoeringen en vrouwenhandel vinden bijna dagelijks plaats, vrouwen hebben in veel landen nog steeds geen stemrecht en worden als tweederangs burgers behandeld en zelfs in het rijke Westen lopen vrouwen gevaar niet als gelijkwaardig te worden gezien. Vrouwen in de wetenschap hebben nog dagelijks met vooroordelen te maken. Hoe komt het eigenlijk dat je de vrouwen in de geschiedenis van de filosofie met een zaklantaarn moet zoeken? Waarom was het voor vrouwen zo moeilijk om door te dringen tot het bolwerk van de grote denkers? Ook in de sport komen vrouwen vaak op de tweede plaats. Ooit een praatprogramma op tv over vrouwenvoetbal gezien?

Om aandacht te vragen voor de positie van vrouwen organiseren Studium Generale en Sport & Cultuur TU Delft gezamenlijk in de maand maart activiteiten vanuit een politieke, filosofische, wetenschappelijke of sportieve invalshoek. Ook cabaret zal niet ontbreken. Maart: maand van de vrouw, ook toegankelijk voor mannen!

Expositie: Vrouwenrechten Anno Nu

AMNESTY INTERNATIONAL TENTOONSTELLING BIJ UNIT CULTUUR, TU DELFT

1 t/m 30 maart 2016

Het is honderd jaar geleden dat vrouwen streden voor hun recht om te kunnen stemmen. Er is gelukkig veel verbeterd, maar de rechten van vrouwen worden in grote delen van de wereld nog steeds ernstig geschonden. Hoe is het vandaag dan eigenlijk gesteld met de rechten van vrouwen?

De tentoonstelling verkent de huidige positie van vrouwen in de wereld met verhalen uit landen als China, Iran, Mexico, Zuid-Afrika of Ierland. Maar ook de kwetsbare positie van vrouwen in de huidige vluchtelingenstromen in Europa komt aan de orde. Aan de hand van ‘cases’ waarvoor actie wordt gevoerd door Amnesty International, ontmoeten we verschillende jonge vrouwen die strijden voor hun recht op informatie, onderwijs, vrijheid en het recht om over zichzelf en hun eigen lichaam te beschikken. Hun verhalen geven een levendig en dynamisch beeld van de wereld waarin vrouwen leven. De tentoonstelling stelt ook vragen bij de situatie in de westerse wereld. Zijn de gelijke rechten van vrouwen in onze cultuur wel zo goed verzekerd als we geneigd zijn te denken?

Women’s rights today

AN AMNESTY INTERNATIONAL EXHIBITION AT CULTURE, TU DELFT

March 1-March 30, 2016

It’s one hundred years since women protested for their rights and demanded the right to vote. Much has changed since then, but in many parts of the world woman still play an inferior or submissive role. Where exactly do we stand, when it comes to the completion of equal rights for women?

This exhibition explores the current status of women in various parts of the world like China, Iran, South Africa or Ireland. Based on cases by Amnesty International we can meet all kinds of young women who stand up and fight for their rights on education, equality, freedom and the right to dispose of their own body and sexuality. Their stories give us a vibrant and dynamic view on various women’s rights topics. This exhibition also challenges us to rethink the current situation within the Western culture. Are women’s rights as well secured as we are inclined to think or take for granted?

Broodje Politiek: De vrouwen van het Kalifaat

Broodje Politiek

Het wordt hoog tijd om je als TU-student te verdiepen in de gebeurtenissen in de wereld. Niet alleen studeren is belangrijk, maar ook weten wat er om je heen speelt en je daar een mening over vormen.

In Broodje Politiek worden actuele thema’s aangesneden, waarover je in gesprek kunt gaan met de spreker/spreekster. De toegang is gratis. En niks “zal mijn tijd wel duren” of “ver van m’n bed show”, Studium Generale geeft je de kans om achter de ins en outs te komen van diverse politieke onderwerpen.

De vrouwen van het Kalifaat: slavinnen, moeders en jihadbruiden

Judit Neurink, als Trouw-correspondente werkzaam in Koerdisch Irak, sprak met een groot aantal door IS ontvoerde en vervolgens ontsnapte vrouwen, belde met vrouwen in IS-gebied en deed literatuuronderzoek. Dat haar bevindingen niet vrolijk stemmen is geen verrassing, de vrouwen leiden een slavinnenbestaan. IJzingwekkende verhalen.

Seven women in philosophy you should know (in Dutch)

School of LifeWomen in philosophy? You have to look very thoroughly and carefully to find out which women in philosophy were important. Why is that? Why was it so difficult for women to penetrate the stronghold of the great thinkers? Do women think differently? In the full three-part course of the series, the interesting women that everyone should know are covered.

At 1 March, we will dive into the whereabouts of Hannah Arendt. Hannah Arendt is an important political philosopher of the 20th century. She is well-known for her analysis of the totalitarian societies and the report of the Eichmann trial.

Arendt was born in 1906 in Hanover, and as a Jew, she fled to America in World War II. In 1951, she becomes famous for: ‘The Origins of Totalitarianism’, a study of the roots of totalitarianism. This has been awarded in every list of great books of the 20th century. Arendt argues inter alia that Nazism and Stalinism are two auctions of the same strain – an idea that is now generally accepted. Furthermore, Hannah Arendt’s has written the book ‘The Human Condition’ in which she defined the three human activities; labour, work and action with two mutually exclusive spheres: the political and everything else. See explicatory movie below.

As a celebration, Daan Rovers will bring an ode to Hannah Arendt, the most important woman in philosophy.

Daan Roovers, former editor of ‘Filosofie Magazine’, is a frequent discussion leader, interviewer and stand-up philosopher. She also teaches public philosophy at the University of Amsterdam. She has developed the month and night of the philosophy, was ‘Denker des Vaderlands’ and G8 Philosophy. Her main motive is investing in individual and collective brainpower and she is pleased that the public philosophy in the Netherlands is a great success. Roovers is one of the main lecturers in the series: ‘7 women in philosophy, you should know’.

Interview: Marianne Vos and elite athletes of the TU Delft

Marianne Vos – Cycling

Marianne Vos was born on 13 May 1987 in s-Hertogenbosch, Noord-Brabant in the Netherlands. Ever since she can remember she has had a love of sports, from ice speed-skating to rollerblading to cycling. She always wanted to compete! Marianne Vos first caught the cycling bug when she was 6, following her brother Anton to races had made her eager to jump on the bike and race as well. Marianne Vos got her first bike at the age of 6 and was racing by the time she was 8, it was meant to be!

When Marianne Vos won her first rainbow jersey in 2004, the thought of a career as professional cyclist first crossed her mind. Not many girls go professional on a full-time basis but she decided to give it a go and try her best. In 2008 Marianne Vos went to her first Olympics and came home with a Gold medal from the Points Race. According to Marianne Vos the Olympics is the pinnacle of sport and winning a gold medal there was “simply amazing”. In 2012 she returned to the Olympic games to win gold on the road race. The price she always wanted.

Marianne Vos’ dream is to make cycling more accessible and popular for women. Alongside the efforts and visions of many others, new and exciting initiatives such as La Course and the Women’s Tour of Britain have been launched.

Maxime Jonkers – Sports: Sailing, Study: Maritime Engineering

Maxime Jonkers started sailing an Optimist when she was only 6 years old. At the age of 12 she started competing in international contests. Since 2010 she is sailing a Laser 4.7 boat and in 2011 she became the European Champion in her class. Not only did she become European Champion, in the same years she also became European- and World Champion below 17 on the Laser Radial.

In 2011 she also started sailing at the Topzeilacademie in Scheveningen, where she trains with the Delta Lloyd Talent team. Maxime choose to study in Delft because of the close access to training facilities in Scheveningen. A study had to be chosen that was located close to The Hague.

Maxime now studies Maritime Engineering because of her interest in mathematics and physics. Combining study with her sport is hard. Maxime can be found on the water for about 4 days a week and she also trains 6 to 7 times in the gym a week.

While being abroad for training in winter it becomes very hard to combine study and sports. Luckily Collegerama makes it possible to check colleges online. During international events it is not possible for her to study at all. Studying takes up a lot of energy and tires her. For Maxime sailing is her top priority so studying will have to wait during international contests.

Sietske Visser – Sports: Archery, Study: Industrial Engineering

Sietske Visser started archery at the age of 16 years, about 7 years ago. She combines her Master Integrated Product Design at Industrial Engineering with Archery, which is not always easy. In her Bachelor she spends many evening hours training and studying, with little free time left. But for Sietske, it is worth it.

Her biggest challenge is to do everything what she wants to do, without crossing her own borders. Managing tasks and time takes a lot of energy and involves taking hard decisions. There is only a limited amount of energy you can divide between study, sports and free time.

Women’s Rights Today, featuring Maartje & Kine (in Dutch)

Part of the Celebration of International Women’s Day ’16 is the Amnesty International in-depth session about the exhibition on women’s rights. After this intriguing session, Maartje and Kine will play a compilation of their work ‘Goldberg Machine’. This compilation is Dutch spoken.

Maartje and Kine (http://www.maartjeenkine.nl) stormed theaters with their hugely successful debut program “Strange Folk” after their studies at the conservatory and TU Delft. This energetic, cheerful, endearing and sharp duo is like a fresh wind and toured around more than 120 cities.

In their second theatre play the “Goldberg Machine’, music and art are coming together in a comedy show about inventions, dreams and chain reactions. A dive into a world of scientists and inventive composers. Naturally wrapped in its own Maartje and Kine-style: humor, catchy Balkan beats, classic with a twist and virtuoso folk from all over the world. With a violin, accordion, banjo, ukulele, balalaika, trumpet, piano and many other instruments. A performance that ‘ll make you smile for 24 hours. A feast!

Maartje and Kine write a montly number for Giel 3FM and performed, among others at DWDD, the Top 2000, KunststofTV, Tijd voor Max, Lowlands, Oerol and the End Month Show of Martijn King on HumorTV. Maartje and Kine’s play: comedy and villainous.

(Maartje & Kine bij de Top 2000 a gogo)

(Vuurwerklied van Maartje & Kine)

Broodje Filosofie: Het leven is niet leuk als je je mond houdt

Broodje Filosofie

Viermaal per semester organiseert Studium Generale een Broodje Filosofie, waarbij we in de lunchpauze een korte en bondige filosofische bite behandelen. Kom dus voor de Grote Levensvragen langs in de HIVE in de TU Library.

Het leven is niet leuk als je je mond houdt

door Marli Huijer, geinterviewd door Frank Meester

Marli Huijer is Denker des Vaderlands. Zij is bijzonder hoogleraar Filosofie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en Lector Filosofie en Beroepspraktijk aan de Haagse Hogeschool.

Marli is geen tegen-, geen mee-, maar een tussendenker, zij wil de stemmen van allerlei verschillende mensen laten klinken. Filosoof Frank Meester interviewt haar over een veelheid van onderwerpen, waarin Mali keer op keer benadrukt dat het belangrijk is je vrijmoedig uit te spreken.

Verdelen en heersen

COLUMN: Niemand vindt het gek om te werken voor een inkomen. Toch heb ik me altijd afgevraagd waarom de één zoveel meer verdient dan de ander. Dat wil zeggen… krijgt…. Al op de middelbare school leerden we dat economen, bankiers en advocaten veel meer verdienden dan ingenieurs. En dat terwijl de studie om ingenieur te worden een stuk lastiger is. Immers, ingenieurs verkopen géén gebakken lucht: je kunt niet doen alsof een brug een vrachtwagen kan dragen. Een vliegtuig vliegt of valt uit de lucht. Daar is weinig aan te verdoezelen. Dus waarom verdienen gebakken-lucht-studies dan toch zoveel meer? Zou dat misschien komen omdat we in een gebakken-lucht-wereld wonen?

Enfin, wist ik veel toen, dus koos ik voor het vak van ingenieur. Het leek me namelijk super veel meer interessant om echt iets te presteren. Dertien jaar mocht ik me bezighouden met de studie voor luchtvaart- en ruimtevaarttechniek. Ja dertien jaar! Helaas niet langer, want wat is er gaver dan studeren?! En ik heb nog een hoop andere dingen gedaan uiteraard. Mijn studieschuld mocht ik met een goedkope regeling in een keer terugbetalen en ik was vrij man! Opgeleid zonder schuld en op naar mijn eerste baan.

Uiteindelijk belandde ik weer bij de TU als docent bij mijn oude opleiding en later centraal als hoofd Studium Generale. Studeren is mijn passie en bij SG komen heel erg veel interessante dingen voorbij. Ik blijf iedere dag leren. Heel veel interessante vakgebieden die aanschurken tegen de Delftse studies of daar volledig buiten vallen. Filosofie, literatuur, politiek, andere wetenschappelijke disciplines… you name it. Je blijft leren.

Helaas voor mijn naïeve wereldbeeld zaten daar ook wat lessen tussen die me terugbrachten tot mijn mijmeringen over mijn oorspronkelijke idealen. Over inkomensongelijkheden en ander onrecht in de kennelijk gebakken-lucht-wereld. Dan moet je weten dat ik als kind van de ‘generatie nix’, ben gaan studeren en werken voor een beter wereld. Ja, ingenieurs kunnen soms inderdaad redelijk naïef zijn. Zeker in een wereld die gedomineerd blijkt te worden door haviken: de afgestudeerden in de gebakken-lucht-vakken dus. Ik dacht idealen, maar nee… Geld, daar draait het om. Ingenieurs blijken minder te verdienen omdat ze het eigenlijk niet snappen. Ze moeten niet zeuren maar vooral techniek ontwikkelen om anderen daar heel veel geld aan te laten verdienen. Een vliegtuig bouwen is leuk natuurlijk, maar speculeren op aandelen die met de luchtvaartsector te maken hebben bijvoorbeeld is veel lucratiever. Olie, oorlogen, schaarste aan grondstoffen… het levert in een stijgende en zelfs dalende markt gewoon meer op dan iedere dag achter de tekentafel gaan staan (voor onze huidige studenten: dat is een oude uitdrukking voor een soort ‘AutoCAD’ uit de tijd van Fokker). Vooral manipulatie en voorkennis leveren iets op, om nog maar niet van hedgefunds te spreken. En derivatenhandel. Ja, afgeleiden… laat dat maar aan ingenieurs over, die snappen wel wat een tweede of derde afgeleide is. Not dus!

Steeds meer vallen mij berichten op zoals laatst over de rijkste 62 mensen van deze planeet:

http://nos.nl/artikel/2081079-62-rijksten-bezitten-evenveel-als-armste-helft-wereldbevolking.html

En dan heb je nog mensen in Delft die dat helemaal niet zo’n slecht idee vinden. Maarja, waar leidt het toe he? Dat er straks 1 man is (ja sorry het zal geen vrouw zijn waarschijnlijk) die zo’n beetje de hele wereld bezit? En ben je dan meteen een socialist – wat is daar  mis mee trouwens? – als je hier vraagtekens bij stelt? Of is dat een scheldwoord om te zorgen dat je je mond houdt? Ow, en ik heb het niet over onze PvdA die inmiddels niet meer van de VVD te onderscheiden is. Ik heb het gewoon over dingen een beetje eerlijk verdelen.

Ik denk ook dat het gewoon gezond verstand is dat je beseft dat er iets niet klopt. Dit veelbekeken filmpje moet je misschien ook maar eens bekijken en als je daar dan een slecht gevoel van krijgt dan …. ja wat dan?

Ben je dan een socialist? Kijk, er is meer geld in de wereld dan ooit. De ECB poept iedere maand 60.000.000.000 Euro’s, gecreëerd uit gebakken lucht de EU in… Alleen het wordt extreem slecht verdeeld, hoewel sommigen die dicht bij het uitstroomgat zitten het daar niet mee eens zijn denk ik. In Amerika wordt nog meer bijgeboekt en dat terwijl het aantal mensen dat daar in tentenkampen en op voedselbonnen leeft inmiddels 1 op de 5 a 6 mensen is. Hmmm, en zou dat dan per ongeluk zijn of ‘by design’? En misschien zou het nog niet eens zo erg zijn als je een paar mensen hebt die veel hebben. Nadeel is alleen dat die dan meteen ook alles kunnen kopen en bepalen en dat is vrij ongewenst. Want waarom moet Bill Gates zich bezighouden met vaccinaties in Afrika? Waarom moet Marc Zuckerberg ons redden bij het vinden van een medicijn tegen Ebola?

http://www.businessinsider.com/how-much-countries-pledge-to-fight-ebola-2014-10?IR=T

We zijn toch allemaal gelijk en vrij geboren? Wat dan als één iemand bepaalt welk geloof het beste is? Of welke techniek, of welk bestuursmodel? Of dat we allemaal toch maar 80 uur per week moeten gaan werken? Of dat we op ons 50ste verplicht euthanasie moeten plegen? Of dat er alleen nog maar kwallen in de zee mogen leven en er op de plaats van het oerwoud alleen nog maar Palmolieplantages mogen staan…

Kijk, de ‘generatie nix’ (ook wel ‘verloren generatie’) waar ik uit kom, ging voor een betere wereld. Eentje waar we de honger uit de wereld zouden helpen. Eentje waar we een einde zouden maken aan oorlog, aan gebrek en armoede. Waar we ons stinkende best voor zouden doen om prachtige techniek te creëren, een einde te maken aan vervuiling, ziekte te genezen en nog veel meer… Maar wat blijkt? Er zijn meer oorlogen dan ooit, meer ziektes, meer mensen die kanker krijgen, meer armoede en ongelijkheid, meer dreiging, meer vluchtelingen, meer toezicht en controle, meer ontbossing en vervuiling, meer vissen vangen uit de oceanen, meer, meer, meer weet ik veel… Call me a dreamer, but am I stupid here? Is everybody stupid? Is dit toeval nogmaals, of gepland?

Het past allemaal wel bij deze tijd. Het is de tijd van de exponentiële curve. Alles neemt toe in een versneld tempo: de wereldbevolking, de hoeveelheid geld, de ongelijkheid, de angst en het ongenoegen, het aantal vluchtelingen, het afschaffen van mensenrechten en het aantal geheime verdragen dat wordt afgesloten (TTIP), het aantal opengefloepte beerputten (zeg maar Teevendealtjes en zo) de uitgaven voor het voeren van oorlogen, het bashen van Russen en Chinezen na Syriërs – waarom hebben we het hier niet over ? –

http://www.nu.nl/buitenland/4212865/ruim-11-procent-syrische-bevolking-dood-of-gewond.html 

… Irakezen en Libiërs, Palestijnen, Afghanen, Iraniërs, Noord-Koreanen, Somaliërs, Jemenieten, en velen anderen, het aantal onbenullige programma’s op een exponentieel gegroeid aantal TV-zenders, kosten voor studiefinanciering, etc. etc…. Alles gaat dus naar oneindig, maar ja, wat zit daar dan?

Zullen we dan nu maar hopen dat die ene persoon die ons straks in zijn eentje ‘bezit’ een klein beetje is aangesloten? Dat ie niet alleen heerst maar ook een beetje eerlijk verdeelt? Of wordt het tijd voor een beter idee? Nee, het is allemaal niet zo makkelijk. Blijf nadenken en vragen stellen!

ceterum censeo

Overigens ben ik van mening dat het logisch en abstract denkvermogen van ingenieurs vaker zou moeten doorklinken in het publieke debat. Ongeacht welk debat. Ingenieurs zijn in hoge mate verantwoordelijk voor alle gebruikte en misbruikte techniek in de wereld. Zij zouden zich veel nadrukkelijker moeten bemoeien met hoe en waar en door wie hun technologieën gebruikt worden. Een stevig basis in moreel en ethisch besef is hiervoor noodzakelijk, naast een goede kennis van de historie en de actualiteit van alle menselijke geloofssystemen: zoals daar zijn o.a. wetenschap, techniek, economie, filosofie, religie en politiek. Voorwaar geen sinecure, maar voor een werkelijk vreedzame ontwikkeling van onze soort van het allergrootste belang. Met respect voor elkaars standpunten in een taboe- en waardevrij debat, waar men openstaat voor de inzichten van de ander. Om zo in gezamenlijkheid, in het besef dat de menselijk soort een werkelijk oneindige creatieve potentie heeft, alle ontstane problemen op te lossen .

dr.ir. Coen Vermeeren, 11 februari 2016

 

 

 

 

 

 

5 Minute Survey: Engineers and their conscience

Everyone gets confronted with difficult decisions and responsibilities in life. Engineers however face especially impactful choices. Should you work on a drone, knowing that it can be used for spying or to kill people? Or on robots that take away millions of jobs; ships that end up polluting Asian beaches; GMO’s or pesticides that destroy ecosystems; or electronics that end up in African landfills?

In short, there is a shadow side to all technology, and SG is curious how you feel about your place in it. This small survey will help us get a little bit more insight into that. Of course, your answers will be processed anonymously.

Whether you are a student, alumnus, or a staff member, this survey is for you!

TAKE ME TO THE SURVEY

fb_header conscience

 

Is er reden voor klimaatoptimisme?

COLUMN: Na een uitgebreid Studium Generale Klimaatprogramma, en met ‘Parijs’  achter de rug, is het tijd om eens de balans op te maken. Veel hebben we voorbij zien komen, en voor velen is het nu echt ‘vijf voor twaalf’ geweest, Maar wat mij persoonlijk is bijgebleven is de toenemend drammerige hoeveelheid negativiteit die wordt gegenereerd door de klimaatalarmisten (overigens geldt dat niet voor de keurige sprekers die wij voor/tegen hadden bij Studium Generale hoor). En dat parallel aan ridiculisering en soms zelfs demonisering van zogenaamde ‘ontkenners’. Climate Change ontkennen – eerder was dat nog Global Warming, maar dat was niet houdbaar omdat de planeet niet meer zo blijkt op te warmen – staat volgens sommigen inmiddels gelijk aan het ontkennen van de Holocaust en wordt binnenkort waarschijnlijk dan ook ook strafbaar….

http://www.weeklystandard.com/article/sen-whitehouse-d-ri-suggests-using-rico-laws-global-warming-skeptics/963007

tot zelfs de doodstraf:

http://www.frontpagemag.com/point/170948/progressive-professor-demands-death-penalty-global-daniel-greenfield

Het debat is dus zwaar gepolariseerd en iedere zichzelf respecterende wetenschapper en politicus kan zich dus maar het beste verschuilen achter de consensus… Of is dat zo? Dat lijkt me namelijk heel erg gevaarlijk en het dwong mij om eens goed in de materie te duiken. Iets dat geen vanzelfsprekendheid is en onaangenaam bovendien, immers het is erg comfortabel om je aan te sluiten bij de consensuswetenschap. Daarmee blijf je namelijk met de meeste mensen bevriend, hou je je baan en hoef je geen ingewikkelde betogen te houden over de meest complexe wetenschap die er zo’n beetje bestaat: een vergelijking met iets teveel onbekenden…. modellen gebaseerd op iets te veel variabelen die weer gebaseerd zijn op iets te veel data verzameld en gemeten met iets te lastige meetmethoden over iets te korte tijdsperiodes… Ach, en je weet van computermodellen, onzin in – onzin uit.

We hebben getracht een gebalanceerd programma te maken bij Studium Generale met voor- en tegenstanders van de consensus. Dat is redelijk gelukt denken we, hoewel we erg vooringenomen waren met 18 voor – 2 tegen…. Maar zelfs dan kun je nog altijd kritiek krijgen natuurlijk – namelijk dat je 2 tegen hebt geprogrammeerd… Zelf schrok ik pas echt van twee studenten die ons onafhankelijk van elkaar mailden met de vraag waarom wij deze ‘klimaatontkenners’ een podium gaven om hun ‘onwetenschappelijke’ verhaal te komen doen… Hmmm, nou, euhm, we zitten op een universiteit, dus een inhoudelijk en oorbaar debat moet toch te allen tijde mogelijk zijn, zou je zeggen? Noodzakelijk zijn misschien zelfs….? Kennelijk niet…

Het betrof o.a. de lezing van Marcel Crok, iemand die in de afgelopen 10 jaar al vele duizenden uren studie heeft verricht inzake het klimaat, lezingen geeft voor politici en wetenschappers – het KNMI bijvoorbeeld, geen onbelangrijke speler in ons land – iemand die boeken schrijft, enfin dus niet iemand die gisteren uit het ei is gekropen en toevallig ook ‘een mening heeft’.

https://sg.tudelft.nl/event/hoezo-5-voor-12-waarom-ons-klimaat-niet-gered-hoeft-te-worden/

Wat bezielt een aankomend ingenieur om zo’n standpunt in te nemen? Op onze vraag – na hen vriendelijk voor hun mail te hebben bedankt – of ze die avond wilden komen om met dhr Crok in debat te gaan, werd verbazingwekkend genoeg ontkennend geantwoord. Men ‘ging niet in debat met onwetenschappelijke sprekers waarvan de mening afweek van die van de meerderheid van wetenschappers’… ‘Die komen altijd met zo’n stortvloed aan informatie dat er geen zinnig woord tegenin gebracht kan worden…’ Arme Einstein dacht ik nog en ik moest daarna meteen denken aan de pauselijke bul Ineffabili Deus uit 1854 … waarbij de toenmalige Paus, ongetwijfeld na zorgvuldig overleg met de curiekardinalen, de mannelijke intelligentia van die dagen, ‘ontdekt’ had dat Maria onbevlekt ontvangen moest zijn geweest. Waarschijnlijk na bestudering van jaarringen van Ceders uit Libanon van 2000 jaar oud, of boringen in het ijs op de berg Ararat o.i.d. Enfin, om hun moverende redenen was duidelijk dat dit de enige waarheid was.

Overigens wie vindt dat dit een slechte, stigmatiserende vergelijking is die nogal afleidt van de zaak, hij of zij kan niet slechter geïnformeerd zijn. De huidige Paus heeft zich met zijn laatste bul, Laudato Si, en zijn toespraak voor de VN dit jaar, uitdrukkelijk gemengd in de klimaatdiscussie, waarmee de oude religie (de RK kerk) en de nieuwe religie (volgens een toenemend aantal critici de ‘consensuswetenschap’) het voor het eerst sinds tijden weer eens roerend met elkaar eens zijn. Het kan verkeren. [Overigens ben ik naast wetenschapper ook nog steeds niet uitgeschreven als Katholiek, praat regelmatig met zowel wetenschappers als priesters en bisschoppen, dus mag ik best dergelijke vergelijkingen maken.]

Enfin, iemand die boven iedere verdenking staat is was de andere ‘denier’, – sommigen zeggen liever integere onafhankelijke denker –  TUDelft hoogleraar Salomon Kroonenberg. Een heerlijke spreker, niet in de laatste plaats omdat hij met de meest fantastische voorbeelden komt die iedereen – wetenschapper of niet – kan begrijpen en aanvoelen, maar bovendien iemand met relativeringsvermogen en de nodige humor! Iemand ook die de tijdschalen wat ruimer neemt – hij is geoloog – om daarmee e.e.a. in perspectief te plaatsen. Shockerend is zijn verhaal wel. Het impliceert namelijk niet minder dan dat de consensuswetenschap – u weet wel, het collectief aan tijdelijke waarheden die door een meerderheid van de wetenschappelijke meningdragers (kardinalen) wordt aangehangen en tot de ene absolute waarheid wordt bestempeld (onbevlekte ontvangenis – we vieren dat overigens op 8 december) en waar vervolgens continue door iedereen aan wordt gerefereerd (redelijk kritiekloos en zonder al teveel zelfstudie meestal – en uiteindelijk vergeten we waar het ook al weer vandaan kwam) en waar alle onderzoeksmiddelen aan worden toegekend (kaarsengeld) en die erg in de smaak valt bij nogal wat stakeholders (priesters, pausen en politici bijvoorbeeld) – er best een behoorlijk beetje naast zou kunnen zitten. [pun intended]

Op dat moment ontstaat er bij mij altijd weer een cui bono momentje… wie heeft hier eigenlijk belang bij? Volgens het Climate Change Business Journal, gaat er per jaar 1500 miljard dollar om in de klimaatbusiness. Dat is 4 miljard per dag. Best een leuke markt eigenlijk… Maar dat volledig terzijde uiteraard.

Aan de andere kant, er moeten wel wat meer academici van onbesproken gedrag te vinden zijn die de nuance zoeken. Zijn die er? Ja wel degelijk. Ik zal er een paar noemen:

Nobelprijswinnaar natuurkunde, Ivar Giaever – toespraak juli 2015:

En de oprichter van de Weather Channel in de VS, (Altijd leuk om CNN een veeg uit de pan te zien krijgen. Als je lang genoeg luncht in de Aula kom je ze vast een keer tegen op het grote scherm daar….) John Coleman:

Of een Lord Christopher Monckton, vooral politicus maar ook schrijver, journalist en uitvinder, iemand met ongekende ingangen bij wetenschappers en politiek – uiterst illustratief voor studenten omdat het hier o.a. gaat over het lezen van grafieken… een noodzakelijke vaardigheid die kritisch denken stimuleert…

Maar ook de Nederlandse klimaatonderzoeker Richard Tol recent nog in het AD:

http://www.ad.nl/ad/nl/5596/Planet/article/detail/4211757/2015/12/21/De-aarde-kan-best-een-paar-graden-warmer.dhtml

En voor de liefhebbers, er is ook een wiki voor mensen met afwijkende meningen: https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_scientists_opposing_the_mainstream_scientific_assessment_of_global_warming (Laten we hopen dat dat niet een soort death list is voor toekomstige door Amerikaanse presidenten gesanctioneerde drone aanvallen…). En nogal wat andere academici – die misschien wat minder bekend zijn – als je even een zoekmachine gebruikt. Dan hebben we het nog niet eens over Wikileaks en Climategate. Ongemakkelijke feiten die we niet zomaar terzijde zouden moeten schuiven maar moeten zien voor wat het is… weeffouten in het systeem die leiden tot perverse prikkels (zoals Joris Luyendijk ons vertelde over het bankensysteem), ook bij wetenschappers.

Over suggestief gebruik van data nog een heel mooi overzicht:

Pseudoscience ?

Een mooie samenvatting van de ‘wetenschap’ achter Global Warming – sorry, ik bedoel Climate Change – namelijk het feit dat Climate Change ALLES verklaart, wordt hier gegeven door James Corbett:

Optimisme ?

Is er reden om wat minder pessimistisch te zijn over stijgende temperaturen en zeespiegels door de mens veroorzaakt? Jazeker! En gelukkig maar wat niet wil zeggen dat we niets zouden moeten doen om de trends in de gaten te houden om onze habitats aan te passen aan de altijd optredende veranderingen van het planetaire klimaat. Immers dat is alleen maar verstandig, het klimaat verandert namelijk inderdaad. Continu! Met of zonder ons. Maar heb niet de illusie dat we er op een andere dan een adaptieve manier iets aan zouden moeten willen doen.

Daarbij verhoede de Almachtige dat we aan geo-engineering gaan doen: actief het klimaat beïnvloeden om bepaalde effecten te genereren. Op de eerste plaats omdat nu duidelijk is dat we niet zelf verantwoordelijk zijn voor de veranderingen in het klimaat, maar vooral omdat we werkelijk geen enkel idee hebben wat we dan precies doen en welke effecten dat heeft. Er zit geen enkele veiligheidsfactor op dat verhaal en ik vond in dat opzicht de lezing van Herman Russchenberg – directeur Climate Institute in Delft – erg verhelderend en eerlijk.

https://sg.tudelft.nl/event/geo-engineering-2/

Hij gaf toe dat een van de belangrijkste eisen aan zo’n exercitie moet zijn dat het omkeerbaar is. En dat weten ze gewoon niet. Afblijven van die planeet dus! Ook al omdat het enorme hoeveelheden energie en/of chemicaliën kost om op de schaal van onze planeet aan de klimaatknoppen te draaien. Met andere woorden, meer CO2 waar men zo bang voor is, en tegelijkertijd het vergiftigen van lucht, water en aarde – en onszelf ? – met chemische middelen…

Verandering of Vervuiling ?

En dat brengt mij op het naar mij enige waar het over zou moeten gaan: vervuiling! CO2 is een namelijk wel een van de indicatoren van planetaire vervuiling door de mens. En dat is op dit moment de allergrootste bedreiging. Op een inmiddels ongekende schaal wordt ons milieu verwoest en vervuild. Op sommige plekken onherstelbaar en onomkeerbaar beschadigd. Om maar een paar recente nieuwsberichten – waar het daarna in het publieke debat uiteraard totaal niet meer over gaat – te citeren:

‘Leven in zee in 40 jaar tijd gehalveerd’

http://www.nu.nl/wetenschap/4126906/leven-in-zee-in-veertig-jaar-tijd-gehalveerd.html

‘Kwart alle landbouwgrond uitgeput’

http://www.nu.nl/buitenland/2679750/kwart-alle-landbouwgrond-uitgeput.html

Het kappen en opstoken van het tropisch regenwoud voor de aanleg van oa. palmolieplantages gaat onverminderd door:

http://www.nrc.nl/next/2015/11/23/zijn-de-bossen-nog-te-redden-1562158

https://en.wikipedia.org/wiki/Deforestation_in_Indonesia

Met andere woorden: ja we moeten minder CO2 uitstoten omdat het verbanden van fossiele brandstoffen (met alles wat dat impliceert) planetair suïcidaal is – want leidt tot ongelooflijk vervuiling. En het is daarbij volkomen onnodig. Nicola Tesla [google: Tesla free energy] wist ruim 100 jaar geleden al dat de mens geen olie, steenkool of gas nodig heeft om energie te genereren. En ook geen kernenergie. Er bestaat een andere natuurkunde die, zoals Herman Wijffels het zo mooi uitdrukte in zijn laatste lezing bij Studium Generale, ‘nog in de laboratoriumfase zit’.

https://sg.tudelft.nl/event/een-nieuwe-wereld-waarden-bewustzijn-en-techniek-van-de-mensheid-2-0/

Ik bedoel dan ook geen LENR – low energy nuclear reaction –  waar we op dit moment steeds meer van horen en wat naar mijn mening zeker een grote tijdelijke bijdrage kan leveren aan onze energievoorziening – ver te verkiezen boven fossiel, wind, water en bepaalde vormen van zonne-energie. Ik bedoel dan zero point energy of vrije energie. Gelukkig beginnen daar meer mensen in ‘te geloven’ – wat niet nodig is trouwens maar gewoon als uitdrukking gangbaar is – hoewel het iets is dat evident is uit mijn eigen topic, ufo’s, maar dat terzijde.

Cui bono zei ik al… Daar moeten we naar kijken, dat kan niet anders. Wie hebben er belang bij het alarmistische klimaatveranderingsverhaal? Zijn dat politici die op zoek zijn naar nieuwe vormen van belasting? Wordt dat geld dan geïnvesteerd in klimaatmaatregelen of hebben we het over belastingen die gebruikt zullen worden om andere gaten in de gouvernementele begrotingen te dichten? Misschien om eerst oorlogen te beginnen en daarna de terroristen die daarvan het gevolg zijn te bestrijden? Of zijn dat bedrijven die op zoek zijn naar nieuwe markten? Uiteraard betalen grote bedrijven zelf niets. Grote bedrijven betalen namelijk geen belasting. Hier is uiteraard wel sprake van klimaat, maar dan in de vorm van een gunstig vestigingsklimaat. Zijn dat de vele duizenden en duizenden wetenschappers die onderzoek doen naar klimaatverandering? Nouja alleen als je je beweegt in het aangenaam warme consensusklimaat. Dan heb je een mooi inkomen en voldoende onderzoeksfondsen.

De vele honderden miljarden die nodig zouden zijn voor mitigatie of adaptatie komen linksom of rechtsom uit de zakken van de burger.  In welke zakken verdwijnen ze dan? Hmm, let me think….

http://www.eenvandaag.nl/index.php/binnenland/trending-vandaag/56841/trending_80_rijksten_vs_3_5_miljard_armsten

Of denk je dat deze 80 niet van plan waren om een graantje mee te pikken van de klimaatdiscussie?  Of, zoals sommigen zeggen, misschien wel deze hele (non)discussie zijn gestart… En sommigen zeggen dat dit veel gevaarlijker is voor de mensheid dan klimaatverandering. Overigens is cui bono? meestal een moeilijk eenduidig te beantwoorden vraag; cui non bono? is altijd een stuk duidelijker… maar dat terzijde.

Overigens over grote bedrijven gesproken – en politici en zo – die zich druk maken over global warming…

http://www.dailymail.co.uk/travel/travel_news/article-2916539/World-Economic-Forum-Skies-Switzerland-double-number-private-jets.html

Niemand kan zonder humor! Waarschijnlijk is dit aantal zwaar overdreven, maar daar gaat het nou niet om.

En dan is er uiteraard ook een enorme geo-politiek factor die meespeelt. Landen worden tegen elkaar uitgespeeld. Het uitstootgedrag wordt gedemoniseerd en binnenkort afgerekend. Dit kan leiden tot oorlogen. Of enorme schadeclaims (TTIP?) Net als oorlogen die gevoerd worden om olie en gas. En water binnenkort. Ook onze geschiedenis speelt hierin een rol: (neo)kolonialisme – het Westen tegen… de rest. Wanneer begint je verantwoordelijkheid als land? Vandaag pas of al honderden jaren geleden? En mogen India en China alstublieft ook een beetje CO2 uitstoten? Sommigen gaan zo ver dat ze zelfs het hele Syrie-conflict aan klimaatverandering toeschrijven…

http://www.theguardian.com/uk-news/2015/nov/23/prince-charles-climate-change-may-have-helped-cause-syrian-civil-war

Geo-politieke onzin? Nouja, pas op, de Windsortjes bestieren nogal veel land en hebben invloed in nogal wat delen van de wereld. Overigens wist je dat Engeland op twee of drie landen na met iedere land op de wereld in oorlog is geweest?

http://www.telegraph.co.uk/history/9653497/British-have-invaded-nine-out-of-ten-countries-so-look-out-Luxembourg.html

Over planetaire business modellen gesproken. Deze agenda is al honderden jaren oud. Actueel? Hoe het ook zij, de economie van de toekomst – het verdienmodel – zal de komende tientallen jaren gedomineerd worden – als het aan de alarmisten ligt – door CAP & TRADE- achtige modellen. En als die alarmisten hun zin krijgen zal je voor iedere uitademing straks moeten gaan betalen. En denk maar niet dat jij dat stiekum kunt doen….. uitademen…. Een chipje in iedere pasgeborene zal alles registreren. Wat dan wel weer fijn is, is dat we niet meer zoveel hoeven te sporten… Immers dat veroorzaakt alleen maar meer CO2. Beste is gewoon op jezelf in een hoekje, rustig met je iphone en je tablet…. hoewel….

http://www.bbc.com/news/business-30532463

En zeker niet in de TU Libray, alleen maar ingewikkeld…

http://delta.tudelft.nl/artikel/tassencontrole-bij-tu/30838

Nee, het is allemaal niet zo makkelijk. Blijf nadenken en vragen stellen!

ceterum censeo

Overigens ben ik van mening dat het logisch en abstract denkvermogen van ingenieurs vaker zou moeten doorklinken in het publieke debat. Ongeacht welk debat. Ingenieurs zijn in hoge mate verantwoordelijk voor alle gebruikte en misbruikte techniek in de wereld. Zij zouden zich veel nadrukkelijker moeten bemoeien met hoe en waar en door wie hun technologieën gebruikt worden. Een stevig basis in moreel en ethisch besef is hiervoor noodzakelijk, naast een goede kennis van de historie en de actualiteit van alle menselijke geloofssystemen: zoals daar zijn o.a. wetenschap, techniek, economie, filosofie, religie en politiek. Voorwaar geen sinecure, maar voor een werkelijk vreedzame ontwikkeling van onze soort van het allergrootste belang. Met respect voor elkaars standpunten in een taboe- en waardevrij debat, waar men openstaat voor de inzichten van de ander. Om zo in gezamenlijkheid, in het besef dat de menselijk soort een werkelijk oneindige creatieve potentie heeft, alle ontstane problemen op te lossen .

dr.ir. Coen Vermeeren, 5 december 2015

Pier Vellinga: klimaat verandering

Een blog van Michiel Nijsen, die mede vorm gaf aan het klimaatprogramma van Studium Generale:

klimaat verandering, hoezo klimaat verandering

Niet een heel enthousiaste titel zou je kunnen denken, maar Pier Vellinga doet in dit boek een geslaagde poging feiten en fabels te scheiden van open vragen. Hiermee levert hij een wezenlijke bijdrage aan het publieke debat, waar dit niet altijd duidelijk is. Bovendien zijn de twee pinguins wel erg schattig op de cover.

Pier Vellinga is een gerenommeerd klimaatwetenschapper die zich al vele jaren bezig houdt met dit onderwerp. In dit boekt bewijst hij in simpele en aantrekkelijkere bewoordingen de complexiteit van het onderwerp te kunnen uitleggen. Zo gaat hij uitgebreid in op de manier waarop wij tot nu toe naar dit probleem keken, en hoe dit van invloed is op de conclusies van IPCC.

Aan het einde van het boek gaat Pier in op diverse fabels, nadat hij de feiten benoemd heeft. De feiten zijn volgens hem de volgende: de broeikasgasconcentratie is de afgelopen decennia gestegen in de atmosfeer, broeikasgassen houden warmte vast in laboratorium experimenten en de moleculaire eigenschappen van broeikasgassen in de atmosfeer vertonen eigenschappen die fossiele brandstoffen aanwijzen als belangrijke bron. Hiernaast benoemt hij een stel fabels. Hierover meer.

  1. De opwarmende werking van CO2 is slechts een hypothese. In de ogen van Pier is de werking van broeikasgassen in laboratoria aangetoond en speelt dit effect ook op de schaal van de aarde, ondanks dat het lastig is proeven uit te voeren op dit schaalniveau. Dit laatste punt onderbouwd hij op basis van 1) berekeningen van de temperatuur op aarde en planeten zonder broeikasgassen, 2) de samenhang tussen CO2 en temperatuur in het geologische verleden van de aarde, 3) satteliet-metingen van uitgaande infraroodstraling en 4) metingen van de opwarming van de aarde sinds 1990 die in de lijn liggen van modelvoorspellingen.
  2. Het wordt niet warmer; de metingen van de temperatuur kloppen niet. In de ogen van Pier is dit een fabel, omdat de invloed van verstedelijking op temperatuurmetingen steeds beter wordt gecorrigeerd in de data en de resultaten van sattelieten die dit probleem niet kennen komen goed overeen.
  3. Niet de aanwezigheid van broeikasgassen, maar de zon warmt de aarde op. Ook dit is een fabel in de ogen van Pier. De gegevens over zonnevlekactiviteit worden iedere paar jaar zo geïnterpreteerd dat zij een aanzienlijke bijdrage van de zon zouden aantonen, maar de verwachte koeling blijft vooralsnog uit. Er is een bijdrage van de zon aan temperatuurvariatie, maar deze staat niet in verhouding tot de bijdrage van broeikasgassen.
  4. Overschakelen op een klimaat-neutrale energievoorziening brengt de economie in gevaar. Investeringen niet-duurzame energievoorzieningen zijn ook duur, iets wat in Piers ogen vaak wordt vergeten. Als gevolg blijkt uit studies dat het effect van overschakelen op een duurzame energievoorziening op de economie minder dan 0.1 procent per jaar bedraagt.
  5. De zeespiegel kan de komende 30 jaar met vele meters stijgen. Het is een misverstand dat de zeespiegel op een termijn van 30 tot 50 jaar met meerdere meters zou kunnen stijgen. Wel kunnen de broeikasgassen die de komende decennia vrijkomen voor een dergelijke stijging op de langere termijn zorgen.
  6. De menselijke beschaving wordt ernstig bedreigd door klimaatverandering. Ook in de tijd van de dinosauriërs was het warmer op aarde en toen was het leven uitbundig. Echter, er zal wel degelijk zijn, grote schade zelfs, maar de aarde en de natuur zullen zich herstellen na forse veranderingen. Voor de mens zijn er wel degelijk problemen zoals een verhoogd risico op overstromingen, risico’s voor biodiversiteit, watertekorten in de landbouw en meer bosbranden.

Pier Vellinga eindigt zijn boek met de opmerking dat het klimaatvraagstuk grotendeels kan worden opgelost door innovatie en technologische vernieuwing, mits we hierin blijven investeren en ons gedrag hierop aanpassen. Een hoopgevend einde van een boek dat helder is over de onzekerheden omtrent dit probleem, gezien vanuit de mainstream wetenschap, maar met een heldere open blik. Een boek dat zeker de moeite waard is om te lezen!

Een lezing van Pier Vellinga staat gepland voor 7 december a.s.:

https://sg.tudelft.nl/event/omgaan-met-klimaatverandering/

 

 

Meegevoerd door storm: Essex & McKitrick

Een blog van Michiel Nijsen, die mede vorm gaf aan het klimaatprogramma van Studium Generale:

Meegevoerd door een storm: Essex & McKitrick

Bij dit zeer intrigerende boek vraag je je dikwijls af of de auteurs zijn meegevoerd door een storm, of dat dit de wetenschappelijke wereld is, waar zij op doelen. De informatie is vaak zeer controversieel en adresseert de basis achter de klimaatwetenschap en de problemen hierin. Door vervolgens deze informatie te vertalen naar het actuele probleem komen de auteurs tot de conclusies dat we niet kunnen weten of dit probleem bestaat, en dat we zeker niet kunnen weten hoe we hier mee om moeten gaan als het probleem bestaat. De auteurs vertolken hun visie vol humor en houden gepaste afstand tot de materie, wat ertoe leidt dat ze zichzelf niet altijd even serieus nemen. Een verfrissende aanpak.

Het is niet simpel om de visie van Essex & McKitrick samen te vatten in een blog. Zoals ze zelf zeggen; soms vereist een onderwerp meer effort om een goed beeld te vormen. Als je dan niet investeert heb je kans dat je blijft zitten met halve waarheden en een hoop misverstanden. Toch zal ik een poging wagen, met daarbij het dringende advies dit boek zelf te lezen, als je dit type kennis interessant vindt!

 

51kVJMKGfuL._SX322_BO1,204,203,200_

Allereerst schetsen Essex & McKitrcik de klimaatwetenschap als volgt. Zij zeggen dat we redelijk veel weten over de regels die gelden in het atomaire domein, zoals de fundamentele fysica deze beschrijft. In het ‘menselijke’ domein waar alles ongeveer 1015 macht groter is, kunnen we een redelijk begrip vormen op basis van de wetten uit het atomaire domein en de vele waarnemingen die we hebben. Dit lukt echter niet altijd. Zo kunnen we de stroom van water door een simpele buis niet voorspellen door problemen met turbulentie en raken we in de problemen als de atomaire wetten op complexe wijze in elkaar grijpen, zoals bij complexe processen met filamenten in het klimaatsysteem (zie bijv hier). Het klimaat speelt zich af in een systeem wat wederom 10 tot de 15de macht hoger ligt. In dit systeem hebben we weinig waarnemingen en grijpen de atomaire wetten op zeer complexe wijze in elkaar. We hebben geen ‘enchanted’ computer die alle moleculen en hun bewegingen kan modelleren en we weten dat zeer kleine veranderingen grote gevolgen kunnen hebben (butterfly effect, zie hier). Conclusie: het is lastig zo niet onmogelijk om iets met grote betrouwbaarheid over dit systeem te zeggen. En naast onzekerheid zouden wij het eigenlijk moeten hebben over ‘nescience’: een gebrek aan basisbegrip van iets waardoor elke theorie een vorm van tasten in het duister is (zoals bijv bij zwarte gaten zie hier).

Punt 2: mondiale temperatuurreeksen. Hier stuiten Essex en McKitrick op een fundamenteel probleem: een mondiale temperatuur bestaat niet in hun ogen. Hoe zit dit zul je denken? Hieronder een korte uitleg, met wederom het advies hun boek te lezen voor meer info. Het punt dat Essex & McKitrick maken is dat je bij de berekening van een gemiddelde, keuze hebt uit oneindig veel methodes. Het ‘arimetrische gemiddelde’ is de meest bekende; je telt alle waardes op en deelt door het aantal waardes. Echter, bijvoorbeeld bij kinetische energie leidt deze methode niet tot een fysisch relevant getal. Bovendien, bepaalt de methode wel degelijk het gedrag van het gemiddelde, zeker als de trend relatief klein is in verhouding tot de dagelijkse spreiding zoals bij temperatuur. Daar komt bij, dat we de juiste methode niet kunnen bepalen voor de variabele temperatuur, omdat deze extensief is, wat wil zeggen dat ze een conditie van een systeem weergeeft, en dat de waardes opgetelt geen betekenis hebben. Bijvoorbeeld, de totale temperatuur van een kamer in termen van opgetelde individuele temperatuurmetingen heeft weinig betekenis, zoals eenieder intuitief zal aanvoelenen. Conclusie: we weten niet hoe de gemiddelde temepratuur te bepalen, dit getal heeft geen betekenis en een andere methode kan leiden tot andere resultaten. Niet zo’n gunstige conclusie voor IPCC, die haar theorie grotendeels baseert op het feit dat opwarming is waargenomen tijdens de 20ste eeuw.

Punt 3: de wetenschap en objectiviteit. Essex & McKitrick dragen diverse redenen aan die de klimaatwetenschap mogelijk minder objectief maken dan andere takken van sport, naastdat zij erkennen dat elke vorm van wetenschap in wezen subjectief is. Bij klimaatwetenschap is het echter zo dat modelleurs een centrale rol hebben zonder dat zij over fundamentele kennis beschikken, dat de sfeer in wetenschapsland niet gunstig is voor ‘klimaatsceptici’ (zie bijvoorbeeld deze editorial van nature in 2003) en dat er bepaalde ontwikkelingen zijn in de relatie tussen wetenschap, politiek en media die eenzijdige voorlichting bevorderen, in de ogen van Essex & McKitrick. Dit laatste punt wordt verder uitgewerkt als volgt: een verhoogd niveau van zekerheid bij zowel naar buiten tredende wetenschappers als politici zorgt voor druk op de andere partij om zijn niveau van zekerheid te verhogen. Bij politici gebeurd dit doordat een hoog niveau van wetenschappelijke zekerheid concrete acties vereist. Bij naar buiten tredende wetenschappers wordt de druk om zekerheid te geven verhoogd doordat politic informatie vragen hoe om te gaan met het probleem en hier geld voor geven. Hierbij grijpen Essex en McKitrick ook terug op de ontwikkeling van de theorie van IPCC sinds de jaren 80, waar eerst een zeer laag niveau van zekerheid werd geclaimd, dat steeds verder verhoogd werd, ook soms zonder aanzienlijke verbetering in wetenschappelijk begrip van de situatie.

Over het IPCC concluderen Essex en McKitrick dat dit een gekleurde organisatie is die tegenwicht mist. Op zich zijn zij zeer te spreken over de integriteit van alle partijen en de efforts die zij leveren. Echter, in hun ogen spelen bepaalde dynamieken die niet leiden tot objectieve wetenschap, zonder dat iemand daar echt iets aan kon doen. Tegelijkertijd is het aan de orde om wakker te worden en ons weer te richten op wat echt een belangrijk is: in hun ogen de meer fundamentele klimaatwetenschap waar een verbeterd begrip van het system kan worden behaald.

Al met al bieden Essex & McKitrick verrassende inzichten en een verbeterd begrip van de fundamenten van deze zeer complexe tak van wetenschap. Het lezen van hun boek is 1 groot avontuur. Zoals op de voorkant staat: “Essex and McKitrick effectively demolish most of what you think you know”.

 

 

 

 

Klimaat scepsis: Warren Meyer

Een blog van Michiel Nijsen, die mede vorm gaf aan het klimaatprogramma van Studium Generale:

graphic_copy_500_501Climate-skeptic.com: the view of Warren Meyer

In zijn eigen woorden beschrijft blogger Warren Meyer van climate-skeptic.com zijn positie als volgt:

“I am a “lukewarmer”, which means a skeptic that agrees that man-made CO2 is incrementally warming the Earth but believes that the amount of that warming is being greatly exaggerated.  In addition, I believe that the science behind evidence of current “climate change” is really poor, with folks in the media using observations of tail-of-the-distribution weather effects to “prove” climate change rather than relying on actual trend data (which tend to show no such thing)”.

Hij zit dus ongeveer in hetzelfde kamp als Marcel Crok die we eerder bespraken. Hierbij is het belangrijk te zien dat het klimaatdebat uiteraard evenveel kampen als experts telt. Iedereen heeft zijn eigen blik, en alle meningen verschillen. Dit maakt de taak van IPCC ook zo intrigerend, uitdagend en riskant. Want hoe verenig je al die meningen in 1 visie zonder af te doen aan de complexiteit en nuance van de wetenschap?

Maar nu verder over de visie van Warren Meyer. Hij bestrijdt verschillende punten die door de ‘mainstream’ wetenschap als waar worden aangenomen. Allereerst gaat hij in op de consensus die er zou bestaan onder wetenschappers over dit onderwerp. Als je even over het internet struint, vindt je hierover uiteenlopende berichten. Zo zijn hier

http://www.pbl.nl/nieuws/nieuwsberichten/2015/klimaatenquete-vragen-en-antwoorden

en

http://tigger.uic.edu/~pdoran/012009_Doran_final.pdf

verschillende wetenschappelijke papers die n.a.v. interviews met wetenschappers op goed onderbouwde wijze concluderen dat er een grote consensus is. Aan de andere kant hier

http://www.populartechnology.net/2009/10/peer-reviewed-papers-supporting.html

en

http://www.cornwallalliance.org/2014/07/16/climate-consensus-nonsense/

diverse websites en artikelen die hier grote vraagtekens bij plaatsen en met eigen bewijslast komen. Een consensus is natuurlijk relevant, maar uiteindelijk dient wetenschap sowieso te gaan over feiten en argumentaties en niet over het aantal wetenschappers dat het hiermee eens is (zie bijv hier een artikel over Galileo’s situatie vertaalt naar de huidige discussie).

Warren Meyer zegt hierover dat er inderdaad 97% consensus is over iets, maar niet over datgene waar men op doelt.

Een tweede punt dat Warren Meyer aansnijdt in zijn presentatie en layman’s skeptical position document (zie hier),

http://www.coyoteblog.com/Skeptics_Guide_to_Anthropogenic_Global_Warming_v1.0.pdf

is dat de IPCC theorie diverse onderdelen kent. Waar Warren het ermee eens is dat het broeikaseffect bestaat en de aarde opwarmt door verhoogde CO2 concentraties, is hij het niet eens met de verwachte sterkte hiervan door het idee dat positieve feedbacks in dit systeem de overhand hebben (gerelateerd aan klimaatgevoeligheid zoals eerder besproken). Hij noemt hierbij de diminishing return van verhoogde CO2 concentraties: d.w.z. dat een verhoging met een bepaalde concentraties meer effect heeft dan een opvolgende verhoging met dezelfde concentratie.

Warren doet een goede poging om de basis achter onze wetenschap over dit systeem uit te leggen. Heb je behoefte dit weer even op te frissen, kijk dan zeker naar zijn presentatie of rapport. Vervolgens gaat hij in op temperatuurcurves van de 20ste eeuw. Hij beargumenteert dat de statistische aanpassingen om te compenseren voor onregelmatigheden bij metingen qua grootte gelijk zijn aan de uiteindelijke trend. Toch neemt hij waar dat satteliet-metingen meer recent een soortgelijke trend lieten zien, wat de betrouwbaarheid van bestaande curves bevestigt. Echter, het idee dat klimaatverandering zou accelereren wordt bestreden door Warren Meyer. Ook noemt hij dat de voorspellingen die door klimaatwetenschapper James Hansen aan het Amerikaanse Congres werden gepresenteerd in 1988 uiteindelijk sterk overdreven bleken. Verder gaat hij in op onderwerpen als de opbouw en betrouwbaarheid van modellen, de waargenomen pauze in opwarming, de subjectiviteit in medialand, framing van het debat, gebrek aan circumstantieel bewijs en de ‘Urban Heat Island’ bias. Ben je geïnteresseerd in deze onderwerpen? Kijk dan zeker op de site van Warren Meyer: www.climate-skeptic.com.

“Don’t panic”; een zinnetje dat vaak terugkomt op de website van Warren Meyer. En tegelijk een belangrijke vraag in het debat. Is er reden voor paniek of niet? Warren Meyer beargumenteert op overtuigende wijze dat het allemaal wel meevalt, maar er zijn natuurlijk ook anderen die hier anders tegenaan kijken. Wie moet je dan geloven? Een lastige vraag. Warren Meyer heeft een hoop titels achter zijn naam staan, maar zo ook velen die iets anders beweren. Ook de ‘feiten’ zijn niet altijd onomstreden zoals blijkt uit de discussie over een consensus of niet. Op zich een simpele vraag zou je zeggen, maar zelfs daarover lopen de meningen uiteen. Hoe nog wijs te woorden uit dit debat is daarom een uitdaging. Soms kan intuïtie een goede raadgever zijn, als je dit niet verward met persoonlijke voorkeur of belangen. Wat denken jullie zelf?

 

 

 

De staat van het Klimaat

Een blog van Michiel Nijsen, die mede vorm gaf aan het klimaatprogramma van Studium Generale:

De visie van Marcel Crok: een vreemde eend in de bijt?

Wetenschapsjournalist Marcel Crok is een van de bekendste Nederlandse experts die in het klimaatdebat een kritische stem laten horen. Hij adviseerde de regering over de IPCC-rapporten en leidt Climate Dialogue.org, een platform om constructieve discussie te stimuleren. In dit blog enkele hoofdpunten van zijn visie zoals verwoord in het boek De staat van het klimaat.

1001004008257757

Marcel Crok is een wetenschapsjournalist met een achtergrond in de scheikunde. De afgelopen tien jaar heeft hij het klimaatdebat op de voet gevolgd, nadat hij in 2005 bekend werd met een artikel over de zogenaamde hockeystick-grafiek. In 2010 formuleerde hij in zijn boek De staat van het klimaat een kritische en over het algemeen goed onderbouwde visie op het IPCC en haar argumentaties. Opvallend is dat Marcel niet alleen refereert naar wetenschappelijke literatuur maar ook ‘de blogosfeer’ rondom het klimaatdebat uitgebreid bestudeerd heeft, omdat hier in zijn ogen vaak relevante argumenten naar voren komen.

Volgens reviews op Bol.com is dit een boek vol met complot-theorieën, een creationistische visie en drogredenen. Blijkbaar raakt het de emoties, wat zeker niet een minpunt hoeft te zijn. Ik was direct geïnteresseerd.

De foto op de voorkant van het boek spreekt boekdelen (zie boven); Marcel is het niet eens met de reguliere visie op het klimaatdebat. Hier zijn verschillende redenen voor. Een daarvan is dat de wetenschap soms eenzijdig en gekleurd is en dat er zaken worden achtergehouden die wel degelijk relevant zijn. Marcel verwijst bijvoorbeeld naar suggestieve editorials van Nature, naar gefundeerde kritiek op reguliere papers, naar diverse niet gepubliceerde kritische papers en uiteraard naar de vele beperkingen van het IPCC en haar rapporten, die onder andere aan het licht kwamen tijdens ‘Climategate’.

Climategate is dan ook een belangrijk thema in Marcels boek. Hij was hier zo nauw bij betrokken dat hij zijn website de naam climategate.nl gaf. In 2009, vlak voor een klimaattop, kwamen enkele duizenden e-mails van vooraanstaande klimaatonderzoekers aan het licht waarin zij in dubieuze bewoordingen wetenschappelijke onzuiverheden bespraken. Er waren echter ook optimistischere interpretaties van de e-mails, zoals deze van Kevin Trenberth.

www.nytimes.com/2009/11/21/science/earth/21climate.html?_r=1

Opvallend is dat de bekende hockeystickgrafiek, die tweemaal de voorkant van IPCC rapporten sierde, hierna uit het zicht verdween, terwijl deze toch de kern vormde van diverse argumentaties.

Meer recentelijk heeft Marcel zich samen met klimaatwetenschapper Nick Lewis verdiept in klimaatgevoeligheid (zie hier een reactie van professor Judith Curry op hun rapport).

http://judithcurry.com/2014/03/05/lewis-and-crok-climate-less-sensitive-to-co2-than-models-suggest/

Klimaatgevoeligheid is een zeer belangrijk thema, aangezien de sterkte van toekomstige opwarming hier grotendeels van afhangt. In zijn boek geeft Marcel aan dat de geschatte klimaatgevoeligheid direct afhangt van de verwachte koeling door aerosolen. Als beide in evenwicht zijn, dan komen modelresultaten goed overeen met tot nu toe waargenomen temperaturen. In het recente rapport

http://www.thegwpf.org/content/uploads/2014/02/A-Sensitive-Matter-Foreword-inc.pdf

(zie hier) beargumenteren Crok en Lewis echter dat de klimaatgevoeligheid en het afkoelende effect van aerosolen worden overschat in IPCC-rapporten. Judith Curry, een vooraanstaande professor in de klimaatwetenschap, noemt de bijdrage waardevol.

De betrouwbaarheid van het IPCC als organisatie is in Marcels ogen twijfelachtig. Hij geeft hiervoor diverse argumenten, zoals het weglaten van kritische input en het eenzijdig rapporteren over bepaalde onderwerpen. Daarnaast noemt Marcel de eerdergenoemde Climategate-e-mails en de fouten die hierna aan het ligt kwamen. Het bleek dat IPCC-rapporten behoorlijk wat kleine foutjes bevatten, die allemaal richting een meer catastrofistisch probleem wijzen, wat in Marcels ogen de bias van dit type rapporten aantoont. Ook noemt hij het feit dat het IPCC zelf veel shopt in grijze literatuur (zie hier),

http://noconsensus.org/ipcc-audit/press-release.php

terwijl ze zelf aangeven enkel peer-reviewed literatuur te gebruiken (zie hier).

http://noconsensus.org/ipcc-audit/not-as-advertised.php

Tot slot schrijft Marcel veel over de bestaande temperatuurreeksen. Hij benoemt problemen aangaande het Urban Heat Island-effect en mogelijke problemen met statistische technieken en de kwaliteit van stations. Ook gaat hij uitgebreid in op de onzekerheid in de uiteindelijke reeksen en hoe hiermee om te gaan. Hij geeft aan dat het zoeken naar een trend van 0,1 graad per decennium in reeksen die dagelijks variëren van -40 to 60 lastig is, en dat temperatuurstations niet goed verdeeld zijn over de aarde, wat voor complicaties zorgt. Uiteindelijk beargumenteert Marcel, mede op basis van kennis over ijskernen, dat we niet kunnen concluderen dat de waargenomen temperatuurverhoging uniek is in de afgelopen 2000 jaar, maar dat er wel degelijk sprake is van een temperatuurverhoging.

Op de website www.klimaatportaal.nl woedt een interessante discussie tussen Marcel en Nederlandse wetenschappers over de inhoud van zijn boek (zie hier),

http://www.klimaatportaal.nl/pro1/general/start.asp?i=0&j=0&k=0&p=0&itemid=983&i=9&j=2&k=0&p=0

wat zijn visie extra interessant maakt. Het is aan de lezer om te beoordelen of één van beide kampen het bij het juiste eind heeft of dat de waarheid ergens in het midden ligt. Duidelijk is dat Marcel met zijn frisse blik een zeer waardevolle bijdrage levert aan dit omstreden debat, dat cruciaal is voor de ongewisse toekomst van onze aarde en onszelf.

Een lezing van Marcel Crok over zijn laatste boek staat gepland voor maandag 16 november a.s.

https://sg.tudelft.nl/event/hoezo-5-voor-12-waarom-ons-klimaat-niet-gered-hoeft-te-worden/